Podróbki na Allegro i Amazon. Naruszenia znaków towarowych na platformach sprzedażowych

Podróbki na Allegro i Amazon. Naruszenia znaków towarowych na platformach sprzedażowych

Zjawisko sprzedaży podróbek w e-commerce

Dynamiczny rozwój platform sprzedażowych typu Allegro, Amazon, eBay i licznych marketplace’ów zmienił sposób, w jaki handlujemy i kupujemy towary. Jednak ten wzrost cyfrowego handlu przyniósł ze sobą także poważny problem: masową sprzedaż podrabianych produktów opatrzonych podrobionym znakami towarowymi. Właściciele renomowanych marek muszą dziś działać dynamicznie, aby chronić swoje prawa i reputację przed nieuczciwą konkurencją prowadzoną za pośrednictwem internetu.

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie kompleksowej analizy prawnej zjawiska naruszania praw do znaków towarowych na platformach e-commerce, z uwzględnieniem orzecznictwa polskiego i unijnego, praktycznych sposobów ochrony, a także odpowiedzialności zarówno sprzedawców, jak i samych operatorów platform.

Czym są podróbki i jak stanowią naruszenie znaku towarowego?

Definicja podróbki a prawo do znaku towarowego

Podróbka to produkt opatrzony podrobionym lub nieautoryzowanym znakiem towarowym, którym dysponuje uprawniony właściciel. Użycie takiego znaku bez zgody uprawnionego stanowi naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy na podstawie art. 153-156 ustawy Prawo własności przemysłowej (PWP).

Prawo ochronne na znak towarowy daje uprawnionemu prawo wyłącznego (monopolowe) używania znaku w obrocie gospodarczym. Każde używanie znaku przez osobę nieuprawnioną – niezależnie od tego, czy odbywa się w tradycyjnym sklepie, na bazarze, czy na platformie internetowej – stanowi potencjalne naruszenie tego prawa.

Funkcje znaku towarowego zagrożone przez podróbki

W orzecznictwie TSUE i polskich sądów wyróżnia się trzy kluczowe funkcje znaku towarowego:

1. Funkcja wskazania pochodzenia – znak wskazuje, że towar pochodzi od konkretnego producenta lub dystrybutora. Podróbka podważa tę funkcję, wprowadzając konsumentów w błąd co do rzeczywistego producenta.
2. Funkcja reklamowa – znak stanowi nośnik reputacji i wizerunku marki. Sprzedaż podróbek niskiej jakości pod daną marką niszczy jej renomę.
3. Funkcja inwestycyjna – właściciel znaku inwestuje w budowanie wartości marki. Podróbki pozbawiają go korzyści z tej inwestycji.

Wszystkie trzy funkcje są szkodziłem przy sprzedaży podróbek na platformach sprzedażowych.

Odpowiedzialność sprzedawców za sprzedaż podróbek – polskie orzecznictwo

sprawa VI GC 89/16 – wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 19.12.2016 r.

Jedno z najważniejszych orzeczeń polskiego sądu w sprawie sprzedaży podróbek na platformie internetowej to wyrok Sądu Okręgowego w Rzeszowie z sygnatury VI GC 89/16.

Stan faktyczny sprawy

Sprawa dotyczyła sprzedawcy oferującego podrobione etui telefoniczne za pośrednictwem serwisu Allegro. Wyroby były praktycznie identyczne z oryginalnymi produktami, ale nie były objęte dystrybucją autoryzowaną. Sprzedaż prowadzona była zarówno przez zarejestrowanego przedsiębiorcę, jak i jeszcze przed rejestracją działalności.

Uzasadnienie i rozstrzygnięcie

Sąd potwierdził, że sprzedaż podrabianych produktów przez Allegro stanowiła:

• Naruszenie prawa ochronnego na znak towarowy – poprzez bezprawne używanie identycznego lub podobnego znaku w stosunku do produktów niepochodzących od uprawnionego;
• Działanie w obrocie gospodarczym – sprzedaż na platformie internetowej, niezależnie od skali i zalegalizowania działalności, spełnia kryteria użytkowania w handlu;
• Ryzyko wprowadzenia w błąd konsumentów – praktyczna identyczność etui z oryginałem powodowała, że przeciętny konsument mógł być przekonany, że kupuje autoryzowany produkt od właściciela znaku.

Sąd zasądził od sprzedawcy wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści majątkowych z naruszającej działalności. Wyrok potwierdził, że Allegro stanowiło medium dla naruszającego handlu, natomiast podstawowa odpowiedzialność spoczywa na sprzedawcy.

Kluczowe tezy wyroku

1. Sprzedaż podróbek na platformie internetowej, niezależnie od skali, stanowi naruszenie prawa do znaku towarowego.
2. Nie ma znaczenia, czy sprzedawca jest zarejestrowanym przedsiębiorcą – działalność w obrocie gospodarczym jest oceniana na podstawie faktycznego zachowania (oferowania, sprzedaży) na rynku.
3. Właściciel znaku towarowego ma prawo do bezpodstawnie uzyskanych korzyści majątkowych wynikających z naruszającej działalności.

Rozszerzenie odpowiedzialności na platformy:  sprawa VII AGa 1048/23 – wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie  z 21.05.2024 r.

Mniej odległy, ale istotny wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z sygnatury VII AGa 1048/23 (21.05.2024) wprowadził przełomowe stanowisko na temat odpowiedzialności pośrednika/zarządcy targowiska za naruszenia dokonywane przez sprzedawców prowadzących działalność na terenie nim zarządzanym.

Sąd drugiej instancji potwierdził, że zarządca platform lub targowisk internetowych nie może uchylać się od odpowiedzialności, powołując się na brak świadomości handlu podróbkami. Jego rola jako pośrednika w obrocie wymaga czynnego nadzoru i aktywnego podejmowania działań mających na celu zapobieganie naruszeniom praw własności przemysłowej.

To stanowisko otwiera drogę do pozwów nie tylko wobec sprzedawców, ale także bezpośrednio wobec operatorów platform, gdy ci nie reagują na zgłoszenia dotyczące podróbek lub nie wdrażają skutecznych procedur ich usuwania.

Odpowiedzialność platform sprzedażowych – prawo unijne

TSUE – Połączone sprawy C‑148/21 i C‑184/21 (Louboutin vs. Amazon), wyrok z 22.12.2022

Przełomowy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 22.12.2022 w połączonych sprawach C‑148/21 i C‑184/21 (Louboutin vs. Amazon) fundamentalnie zmienił scenę prawną dotyczącą odpowiedzialności platform sprzedażowych za naruszenia znaków towarowych.

Stan faktyczny

Spór dotyczy sprzedaży na platformie Amazon butów z charakterystyczną czerwoną podeszwą – słynnym znakiem towarowym Louboutin. Jednak oferowane buty były podróbkami.

Kluczowe tezy orzeczenia

TSUE stwierdził, że operator platformy sprzedażowej może być uznany za „używającego” znak towarowy, jeśli:

1. Sposób prezentacji ofert powoduje, że przeciętny użytkownik może sądzić, że to sama platforma wprowadza do obrotu produkty opatrzone spornym znakiem – brak wyraźnego rozróżnienia pomiędzy ofertami platformy a ofertami sprzedawców zewnętrznych;
2. Platforma podejmuje działania handlowe w stosunku do oferowanych produktów, takie jak:- Magazynowanie towarów;
   – Pakowanie i przygotowanie do wysyłki;
   – Wysyłka produktów;
   – Działania reklamowe i promocja ofert z podróbkami;
   – Zarządzanie logistyką i dostawy.
3. Platforma nie podejmuje wyraźnych kroków mających na celu odróżnienie swoich ofert od ofert sprzedawców trzecich (np. poprzez wyraźne oznaczenia, odsyłacze do sprzedawcy, etc.).

Implikacje dla ochrony praw

Wyrok TSUE potwierdził, że właściciel znaku towarowego może kierować roszczenia nie tylko wobec sprzedawcy, ale także bezpośrednio wobec operatora platformy – jeśli ten stwarza warunki do naruszenia przez:

• sposób prezentacji oferty;
• swoją działalność reklamową i logistyczną;
• sposób, w jaki pozycjonuje towary trzecich.

To oznacza, że Amazon, Allegro, eBay i inne platformy mogą być bezpośrednim stronami postępowania o naruszenie znaku towarowego, jeśli prawidłowo wykaże się warunki zawarte w wyroku TSUE.

Wyjątek: model handlu komisowego

TSUE uwzględniła również sytuację, w której platforma działa wyłącznie jako pośrednik komisowy – jest jasno oznaczone, że towary należą do sprzedawcy trzeciego, platforma nie magazynuje towarów, nie wysyła ich, nie promuje oferty jako swoją. W takiej sytuacji odpowiedzialność może być ograniczona lub ograniczona. Jednak w praktyce zdecydowana większość platform (zwłaszcza Allegro czy Amazon) angażuje się w logistykę i promocję, co powoduje, że nie mogą korzystać z tego wyjątku.

Czyn nieuczciwej konkurencji jako alternatywna podstawa odpowiedzialności

Niezależnie od przepisów o znakach towarowych, sprzedaż podróbek może stanowić również czyn nieuczciwej konkurencji na podstawie art. 3 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z dnia 16.04.1993 r.

Według tego przepisu, czynem nieuczciwej konkurencji jest każde działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeśli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy.

Sprzedaż podróbek spełnia obie przesłanki:

1. Działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami – wprowadzanie konsumentów w błąd co do pochodzenia produktów;
2. Naruszenie interesu konkurenta – pozbawianie go udziału w rynku i narażanie na utratę reputacji.

W praktyce właściciele znaków towarowych często formułują roszczenia zarówno na podstawie PWP, jak i na podstawie ustawy o nieuczciwej konkurencji, aby zwiększyć swoje szanse powodzenia procesu.

Praktyczne sposoby ochrony: Od analizy do pozwu

Procedura „notify and takedown”

Większość platform sprzedażowych (Allegro, Amazon, eBay) wdrożyła procedury, dzięki którym właściciele znaków towarowych mogą zgłaszać naruszenia. Procedura ta, zwana „notify and takedown” (zgłoś i usuń), zakłada:

1. Zgłoszenie naruszenia do operatora platformy – właściciel znaku przesyła formalne zawiadomienie o naruszeniu;
2. Weryfikacja przez platformę – operator sprawdza, czy zgłoszenie jest zasadne;
3. Usunięcie oferty – jeśli naruszenie zostanie potwierdzone, platforma usuwa ofertę i deaktywuje konto sprzedawcy;
4. Możliwość odwołania – sprzedawca ma prawo do odwołania się od decyzji platformy.

Ta procedura jest szybka i bezpłatna, jednak ma ograniczenia – usuwa się daną ofertę, ale sprzedawca może ponownie wstawić podobne produkty pod innym kontem lub zmienić nazwę towaru.

Działania procesowe przed sądem

Gdy procedury platformy są niewystarczające, właściciel znaku towarowego powinien rozważyć **pozew cywilny** przeciwko sprzedawcy i/lub platformie. W Polsce takie sprawy toczą się przed **sądami okręgowymi** właściwymi ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego lub siedzibę platformy.

W pozwie można domagać się:

• Zakazania prowadzenia sprzedaży podróbek (zaprzestania naruszenia);
• Nakazania wycofania towarów z obrotu i zniszczenia zapasów;
• Odszkodowania – kwoty pieniężnej na pokrycie strat i utraconego zysku;
• Wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści majątkowych wynikających z naruszającej działalności.

Odpowiedzialność karna za handel podróbkami

Sprzedaż podróbek na dużą skalę może stanowić także sprawę karną na podstawie art. 305 PWP. Przepis ten przewiduje karę:

• Grzywny do 300 000 PLN;
• Pozbawienia wolności do 2 lat (w wypadkach szczególnie rażących);
• Przepadku przedmiotów będących przedmiotem przestępstwa.

Odpowiedzialność karna następuje tylko w przypadkach umyślnego działania na większą skalę, a prokuratura prowadzi postępowanie. W praktyce jednak wiele spraw traktuje się jako cywilne naruszenia praw własności intelektualnej.

Wyzwania praktyczne dla właścicieli znaków towarowych

Skalowanie monitoringu

Biorąc pod uwagę liczbę platform, sprzedawców i ofert, monitorowanie handlu podróbkami stanowi pokaźne wyzwanie. Wielu właścicieli znaków towarowych korzysta z:

• Wyspecjalizowanych firm monitoringowych – obserwowanie internetu w poszukiwaniu naruszeń;
• Automatycznych narzędzi do śledzenia – boty skanujące platformy w poszukiwaniu podejrzanych ofert;
• Pracowników dedykowanych – zespoły zajmujące się ochroną marek.

Kwestia jurysdykcji

Kiedy sprzedawca znajduje się za granicą (np. na Allegro sprzedawca z Chin), wykonanie wyroku polskiego sądu staje się znacznie trudniejsze. W praktyce ogranicza się to do usunięcia oferty z platformy i zamknięcia konta sprzedawcy – trudniej jest wyeliminować samego sprawcę lub odzyskać odszkodowanie.

W UE funkcjonuje system Unijnego Rynku Wewnętrznego, który ułatwia wymuszenie respektowania wyroków, jednak nie obejmuje wszystkich jurysdykcji świata.

Brak podaży – problem strukturalny

Podróbki traktuje się często jako problem strukturalny branży e-commerce. Dopóki istnieje ekonomiczna „luka” – możliwość zarobienia pieniędzy na sprzedaży tanich podróbek – to działalność będzie się powtarzać. Nawet agresywne działania enforcement’u jednego właściciela znaku nie zatrzymają całego zjawiska.

Rekomendacje dla właścicieli znaków towarowych

Aby efektywnie chronić swoje prawa, właściciel znaku towarowego powinien:

1. Monitorować regularnie platformy sprzedażowe w poszukiwaniu podróbek;
2. Korzystać z procedur zgłaszania naruszeń oferowanych przez platformy (notify and takedown);
3. Gromadzić dowody naruszeń (zrzuty ekranu, dane sprzedawcy, transakcje) – mogą się przydać w postępowaniu sądowym;
4. Rozważyć współpracę z platformą – niektóre platformy są chętne do współpracy z właścicielami znaków i mogą wdrażać rozwiązania systemowe;
5. Złożyć pozew w strategicznych przypadkach – szczególnie gdy handel podróbkami ma dużą skalę;
6. Informować regulatorów – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) i polskie UPRP mogą podejmować działania ogólne;
7. Pracować z kancelarią patentową –  warto rozważyć współpracę z wyspecjalizowanymi firmami zajmującymi się egzekwowaniem praw własności intelektualnej.

Podsumowanie

Sprzedaż podróbek na platformach handlowych e-commerce stanowi poważne naruszenie praw do znaków towarowych. Odpowiedzialność ponoszą zarówno sprzedawcy, jak i, w określonych warunkach, sami operatorzy platform. Polskie orzecznictwo (VI GC 89/16, VII AGa 1048/23) oraz wyrok TSUE w sprawie Louboutin vs. Amazon (C‑148/21 i C‑184/21) jasno wskazują, że właściciele znaków mają narzędzia prawne do egzekwowania swoich praw.

Jednak skuteczna ochrona wymaga konsekwencji, monitoringu, a niekiedy także interwencji sądowej. W dobie cyfrowego e-commerce zarządzanie i ochrona marki to nieustanny proces, wymagający zaangażowania zarówno procedur wewnętrznych, jak i wsparcia profesjonalistów ze sfery własności intelektualnej.

👉 Jeśli Twoja marka lub produkty padły ofiarą handlu podróbkami na Allegro, Amazon lub innej platformie, skontaktuj się z naszą kancelarią. Specjalizujemy się w ochronie praw do znaków towarowych i jesteśmy przygotowani do podjęcia działań na rzecz ochrony Twoich praw i reputacji na rynku.