Zgłaszasz wynalazek, projektujesz nowy produkt albo szykujesz się do wprowadzenia marki na rynek i musisz opowiedzieć o tym rzecznikowi patentowemu ze szczegółami, o których nie mówiłeś nikomu innemu. Naturalnym odruchem jest wtedy pytanie o umowę NDA. W praktyce jednak negocjowanie zapisów takiej umowy z rzecznikiem patentowym to najczęściej strata czasu obu stron – rzecznika patentowego z mocy prawa obowiązuje bowiem tajemnica zawodowa, zwana tajemnicą rzecznikowską, i to ona, a nie umowa cywilnoprawna typu NDA, jest realnym fundamentem poufności Twoich danych.
Zanim wyjaśnimy kwestię NDA, warto odpowiedzieć na pytanie, kim jest rzecznik patentowy. To zawód zaufania publicznego, regulowany ustawą, wykonywany przez osoby wpisane na listę rzeczników patentowych prowadzoną przez Polską Izbę Rzeczników Patentowych. Rzecznik patentowy odbywa aplikację, zdaje egzamin zawodowy i podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej – podobnie jak adwokat, radca prawny czy notariusz.
Czym zajmuje się rzecznik patentowy w codziennej pracy? Przede wszystkim reprezentuje klientów przed Urzędem Patentowym RP, Urzędem Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO) oraz Światową Organizacją Własności Intelektualnej (WIPO). Do jego zadań należy między innymi:
Krótko mówiąc – rzecznik patentowy jest jak adwokat, tylko od patentów, znaków towarowych i wzorów. Zajmuje się ochroną własności przemysłowej tak, jak adwokat zajmuje się obroną w sprawach karnych czy reprezentacją w sprawach cywilnych. I podobnie jak adwokata, obowiązuje go tajemnica zawodowa.
Żeby rzecznik patentowy mógł prawidłowo sporządzić opis patentowy, ocenić zdolność rejestrową znaku towarowego czy zaplanować strategię ochrony, musi poznać szczegóły rozwiązania, produktu albo marki. Bez pełnej wiedzy o wynalazku nie da się sporządzić zastrzeżeń patentowych, które będą ten wynalazek rzeczywiście chronić. Klienci obawiają się jednak czasem, że ujawnienie szczegółów osobie z zewnątrz zwiększa ryzyko wycieku informacji, i pytają o podpisanie umowy NDA (non-disclosure agreement), czyli umowy o poufności.
Tymczasem obowiązek zachowania poufności nie wynika w tym przypadku z umowy, lecz wprost z ustawy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o rzecznikach patentowych:
„Rzecznik patentowy jest obowiązany zachować w tajemnicy wszelkie informacje, które uzyskał w związku z wykonywaniem czynności zawodowych. Rzecznika patentowego nie można zwolnić z obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej co do faktów, o których dowiedział się, udzielając pomocy w sprawach własności przemysłowej.”
Ten przepis dotyczy tak zwanej tajemnicy rzecznikowskiej. Jej zakres jest szeroki i obejmuje wszystko, o czym rzecznik patentowy dowiedział się w związku z wykonywaniem czynności zawodowych, niezależnie od tego, czy informacje dotyczą samego rozwiązania technicznego, sytuacji finansowej klienta, planów biznesowych czy strategii rynkowej. Co istotne, z tego obowiązku rzecznika patentowego nie może zwolnić nawet sam klient – w przeciwieństwie do wielu innych zobowiązań umownych, tajemnica zawodowa ma charakter bezwzględny i trwa również po zakończeniu współpracy.
Za naruszenie tajemnicy zawodowej, na przykład przekazanie osobom nieuprawnionym informacji o niezgłoszonym jeszcze wynalazku, rzecznikowi patentowemu grozi odpowiedzialność dyscyplinarna przed sądem dyscyplinarnym samorządu zawodowego, aż do pozbawienia prawa wykonywania zawodu włącznie. To sankcja znacznie dotkliwsza niż typowa kara umowna przewidziana w umowie NDA – oznacza bowiem koniec kariery zawodowej i utratę dorobku budowanego przez lata.
Tajemnica rzecznikowska funkcjonuje na bardzo podobnych zasadach jak tajemnica adwokacka czy tajemnica radcy prawnego. Wszystkie te zawody należą do tzw. zawodów zaufania publicznego, a ustawodawca celowo obudował je dodatkowymi obowiązkami i mechanizmami odpowiedzialności dyscyplinarnej. Chodzi o to, żeby klient mógł swobodnie i szczerze rozmawiać ze swoim pełnomocnikiem, bez obawy, że informacje trafią do osób trzecich, w tym do konkurencji.
To właśnie dlatego rzecznika patentowego często opisuje się jako adwokata, tylko od patentów. Podobnie jak adwokat nie może zeznawać w sądzie na temat tego, co usłyszał od klienta w ramach udzielanej pomocy prawnej, tak rzecznik patentowy nie może ujawnić szczegółów wynalazku, znaku towarowego czy wzoru przemysłowego, które klient mu powierzył, nawet gdyby ktoś próbował go do tego zmusić. To znacznie mocniejsza gwarancja niż standardowa umowa o dochowaniu poufności zawierana pomiędzy dwoma podmiotami gospodarczymi.
Skoro obowiązek poufności wynika wprost z ustawy i nie można się od niego zwolnić, to podpisanie dodatkowej umowy o poufności (typu NDA) niczego realnie nie zmienia w zakresie ochrony informacji, a potrafi za to znacząco wydłużyć start współpracy. W praktyce wygląda to zwykle tak:
Co więcej, nawet najlepiej skonstruowana umowa NDA jest instrumentem słabszym niż tajemnica zawodowa. Odpowiedzialność za jej naruszenie ma charakter cywilny i wymaga wykazania szkody oraz związku przyczynowego, co w praktyce bywa trudne do udowodnienia. Tajemnica rzecznikowska działa inaczej – obowiązuje z mocy prawa, niezależnie od tego, czy klient o niej pamiętał, czy w ogóle wiedział o jej istnieniu, i jest egzekwowana w odrębnym, znacznie surowszym trybie dyscyplinarnym.
Dlatego w większości przypadków rekomendujemy klientom, żeby nie tracili czasu na przygotowywanie i negocjowanie własnej umowy o poufności z rzecznikiem patentowym. Formalnie nic nie stoi na przeszkodzie, aby taką umowę podpisać, jeśli obie strony się na to zgodzą, ale realnej wartości ochronnej ponad to, co już gwarantuje ustawa, taki dokument zwykle nie wnosi.
Warto pamiętać, że informacje przekazywane rzecznikowi patentowemu bywają chronione jeszcze na jednej płaszczyźnie, niezależnej od tajemnicy zawodowej. Jeżeli spełniają definicję tajemnicy przedsiębiorstwa z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czyli mają wartość gospodarczą i nie są powszechnie znane ani łatwo dostępne, ich bezprawne ujawnienie lub wykorzystanie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. To dodatkowa, ustawowa warstwa ochrony, która działa niezależnie od tego, czy strony podpisały jakąkolwiek umowę o poufności.
Nie oznacza to, że umowy NDA są w ogóle zbędnym narzędziem prawnym. Mają swoje uzasadnione miejsce, ale w innych relacjach niż współpraca z rzecznikiem patentowym, na przykład:
W tych sytuacjach druga strona nie jest związana żadnym ustawowym obowiązkiem poufności, więc umowa o dochowaniu poufności rzeczywiście pełni funkcję ochronną i prewencyjną. To zasadnicza różnica względem relacji z rzecznikiem patentowym, gdzie ta ochrona już istnieje z mocy prawa, zanim jeszcze cokolwiek zostanie podpisane.
W kancelarii patentowej w Poznaniu PATENTBOX usługi świadczą rzecznicy patentowi we współpracy z radcami prawnymi i adwokatami. Wszystkich ich, niezależnie od tytułu zawodowego, obowiązuje tajemnica zawodowa w związku z informacjami pozyskanymi w toku wykonywanych czynności. To zasadnicza różnica względem tzw. para-kancelarii zajmujących się rejestracją znaków towarowych, w których pracują głównie osoby bez uprawnień zawodowych i bez przynależności do samorządu zawodowego, a więc bez ustawowego obowiązku zachowania poufności i bez ryzyka odpowiedzialności dyscyplinarnej za jej złamanie.
Korzystanie z usług kancelarii patentowej to gwarancja profesjonalnego podejścia do powierzonych spraw, z zachowaniem najwyższych standardów poufności, bez potrzeby tracenia czasu na negocjowanie dodatkowych umów.
Potrzebujesz wsparcia rzecznika patentowego?
Opisz nam swoją sprawę – niezależnie od tego, czy chodzi o patent, znak towarowy, wzór przemysłowy, wzór użytkowy, prawo autorskie czy czyn nieuczciwej konkurencji. Wrócimy do Ciebie z ofertą najszybciej, jak to możliwe. Twoje informacje pozostaną poufne z mocy prawa, bez konieczności podpisywania dodatkowej umowy NDA.
Nie ma takiej potrzeby. Rzecznika patentowego obowiązuje ustawowa tajemnica zawodowa, zwana tajemnicą rzecznikowską, wynikająca z art. 14 ustawy o rzecznikach patentowych. Obejmuje ona wszystkie informacje uzyskane w związku z wykonywaniem czynności zawodowych i nie można z niej zwolnić rzecznika nawet za zgodą klienta.
Rzecznikowi patentowemu grozi odpowiedzialność dyscyplinarna przed sądem dyscyplinarnym samorządu zawodowego, łącznie z pozbawieniem prawa wykonywania zawodu. To sankcja dotkliwsza niż typowa kara umowna z umowy NDA.
Obie działają na bardzo podobnych zasadach, ponieważ zarówno rzecznik patentowy, jak i adwokat, wykonują zawód zaufania publicznego i podlegają obowiązkowi zachowania poufności z mocy ustawy oraz odpowiedzialności dyscyplinarnej za jego naruszenie. Rzecznika patentowego można więc określić jako adwokata, tylko od patentów, znaków towarowych i wzorów.
Formalnie tak, jeśli obie strony wyrażą na to zgodę, ale w praktyce taka umowa nie zwiększa realnej ochrony ponad to, co już gwarantuje ustawowa tajemnica zawodowa, a jej negocjowanie zwykle tylko wydłuża start współpracy.
Tak. Oprócz tajemnicy zawodowej rzecznika patentowego, informacje o wartości gospodarczej, które nie są powszechnie znane, mogą podlegać ochronie jako tajemnica przedsiębiorstwa na podstawie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.