Typy znaków towarowych

Kiedy przedsiębiorcy mówią o ochronie marki, najczęściej mają na myśli zastrzeżenie nazwy albo rejestrację loga. Tymczasem prawo własności przemysłowej daje znacznie szersze możliwości. Znakiem towarowym może być nie tylko nazwa firmy czy logotyp, ale również kształt opakowania, konkretny odcień koloru, melodia jingla, a nawet – przynajmniej w teorii – zapach lub dotyk. W tym artykule omawiamy wszystkie typy znaków towarowych, które można zgłosić do ochrony w polskim urzędzie patentowym (UPRP) lub w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (EUIPO).

Czym jest znak towarowy?

Zgodnie z art. 120 ustawy Prawo własności przemysłowej, znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które nadaje się do odróżniania towarów lub usług jednego przedsiębiorstwa od towarów lub usług innego przedsiębiorstwa. Oznaczenie musi być możliwe do jasnego i precyzyjnego przedstawienia w rejestrze, tak aby zarówno właściciel, jak i osoby trzecie wiedziały, co podlega ochronie.

Ustawa wymienia przykładowo: wyrazy (w tym nazwiska), rysunki, litery, cyfry, kolory, formy przestrzenne (kształty towarów lub opakowań) oraz dźwięki. Wyliczenie to ma charakter otwarty – nie jest wyczerpujące. Więcej o samej procedurze przeczytasz w naszym przewodniku o znakach towarowych.

Warto wiedzieć: Nowelizacja ustawy Prawo własności przemysłowej z 2019 r. zrezygnowała z wymogu graficznego przedstawienia znaku. Otworzyło to drogę do rejestracji oznaczeń, które wcześniej były w Polsce wykluczone – np. dźwiękowych czy ruchomych.

Znaki konwencjonalne i niekonwencjonalne – podział podstawowy

Zgodnie z wytycznymi Prezesa Urzędu Patentowego RP, wszystkie znaki towarowe można podzielić na dwie główne grupy:

Poniżej omawiamy każdy z typów znaków szczegółowo.

Konwencjonalne typy znaków towarowych

1. Znak towarowy słowny

Znak słowny to jedno lub kilka słów zapisanych standardową czcionką, bez żadnej grafiki. Chronimy samo brzmienie i zapis wyrazu – niezależnie od stylu pisma, koloru czy kroju czcionki. To najsilniejsza forma ochrony nazwy, ponieważ obejmuje dane słowo we wszelkich możliwych przedstawieniach wizualnych.

Zastrzeżenie nazwy w postaci znaku słownego to rekomendowane pierwsze działanie dla każdej marki, która chce chronić swój wyraz odróżniający. Znaki słowne nie mają wizerunków graficznych w rejestrze – ich treścią jest sam tekst.

2. Znak towarowy słowno-graficzny

Znak słowno-graficzny to logotyp zawierający napis – jeden lub więcej wyrazów – połączony z elementem graficznym: charakterystyczną czcionką, ilustracją, symbolem lub kolorystyką. To najpopularniejszy typ znaku wśród przedsiębiorców. Rejestracja loga z nazwą firmy odbywa się właśnie w tej kategorii.

Ochrona obejmuje konkretne graficzne połączenie napisu i grafiki. Warto rozważyć równoległe zastrzeżenie nazwy jako znaku słownego – wtedy marka jest chroniona szerzej.

Wizerunek znaku	Numer rejestracji
	nr Z.543393
	nr Z.543393
	nr R.080482 (UPRP)
	nr R.142020 (UPRP)

3. Znak towarowy graficzny

Znak graficzny to sama grafika – logo, symbol, ikona lub ilustracja – pozbawiona jakiegokolwiek tekstu. Ochrona obejmuje wyłącznie warstwę wizualną oznaczenia. Klasycznym przykładem jest trójlistna koniczynka Adidasa, logo Apple czy symbol Nike.

Rejestracja loga jako znaku graficznego ma sens dla marek, których ikona jest rozpoznawana samodzielnie, bez towarzyszącego napisu. W praktyce wiele firm decyduje się na jednoczesne zgłoszenie znaku graficznego i słownego – to tzw. strategia podwójnej ochrony.

Wizerunek znaku	Numer rejestracji
	EUTM nr 005271598
	EUTM nr 012931473
	EUTM nr 004255295
	nr R.339058 (UPRP)

Znak towarowy słowny, słowno-graficzny i graficzny – PORÓWNANIE

Niekonwencjonalne typy znaków towarowych – widzialne

4. Znak towarowy przestrzenny (3D)

Przedmiotem ochrony jest trójwymiarowy kształt towaru lub opakowania. Aby kształt mógł być zarejestrowany jako znak towarowy, musi być na tyle charakterystyczny, by konsument był w stanie rozpoznać producenta wyłącznie po formie produktu.

Przestrzenne znaki towarowe napotykają na szczególną przeszkodę: kształt wynikający wyłącznie z funkcji technicznej produktu nie może zostać zastrzeżony. Urząd patentowy nie pozwoli zmonopolizować formy, która jest podyktowana wyłącznie praktyczną budową przedmiotu.

Wizerunek znaku	Numer rejestracji	Produkt
	EUTM nr 010532653	Butelka Coca-Cola
	EUTM nr 000146704	Bateria Duracell
	EUTM nr 000394338	Butelka Granini

5. Znak towarowy słowno-graficzno-przestrzenny

To złożone oznaczenie łączące trójwymiarowy kształt produktu z nałożoną na niego grafiką zawierającą napisy – najczęściej butelka z etykietą. Ochrona obejmuje cały ten kompleksowy wizerunek.

Wizerunek znaku	Numer rejestracji	Produkt
	nr R.242622 (UPRP)	Cisowianka
	IR nr 1533540	Toblerone
	EUTM nr 001919133	Granini (butelka z etykietą)

6. Kolor jako znak towarowy

Sama barwa lub zestawienie kolorów może uzyskać ochronę jako znak towarowy, jednak rejestracja jest tutaj znacznie trudniejsza niż w przypadku oznaczeń słownych czy graficznych. Aby kolor mógł zostać zastrzeżony, musi – na skutek długotrwałego i powszechnego używania – kojarzyć się w świadomości konsumentów z konkretnym producentem. Zgłaszający musi przedstawić na to twarde dowody.

Wizerunek znaku	Marka	Numer	Towary
	Milka / Mondelez	EUTM 000031336	Wyroby czekoladowe
	John Deere	EUTM 000063289	Traktory i maszyny rolnicze
	Allegro	nr Z.545666 (UPRP)	Usługi e-commerce (zgłoszenie)

7. Znak pozycyjny

Znak pozycyjny określa, w którym dokładnie miejscu na produkcie umieszczone jest charakterystyczne oznaczenie. Ochrona nie dotyczy samego symbolu, lecz jego stałego, specyficznego usytuowania na danym towarze.

Wizerunek znaku	Numer rejestracji	Produkt
	EUTM nr 001027747	Obuwie (podeszwa)
	EUTM nr 017866836	Pojazd (naklejka)

8. Deseń (pattern) jako znak towarowy

Powtarzający się wzór graficzny może zostać zastrzeżony jako znak towarowy. Warunkiem jest jego wystarczająca odróżnialność – wzór nie może być typowy dla danej branży. Ikonicznym przykładem jest kratka Burberry stosowana w odzieży i akcesoriach tej marki.

9. Hologram jako znak towarowy

Hologramy – trójwymiarowe obrazy wyświetlane na powierzchni przedmiotu – mogą być zarejestrowane jako znaki towarowe, o ile są dostatecznie precyzyjnie opisane i przedstawione w zgłoszeniu. W praktyce tego rodzaju znaki są bardzo rzadkie.

10. Znak ruchomy

Przedmiotem ochrony jest animacja – sekwencja obrazów w ruchu, bez dźwięku. W zgłoszeniu należy przedstawić dokładny opis ruchu lub serię klatek animacji.

Wizerunek / link	Numer rejestracji	Uwagi
	EUTM nr 008581977	Klatka statyczna animacji
▶ obejrzyj animację	EUTM nr 017279712	Link do rejestru EUIPO

11. Znak multimedialny

Znak multimedialny to połączenie animacji z dźwiękiem – krótki filmik identyfikujący markę. To najnowsza kategoria oznaczeń, możliwa do rejestracji w EUIPO i UPRP po nowelizacji prawa w 2019 r.

Niekonwencjonalne typy znaków towarowych – niewidzialne

12. Znak dźwiękowy

Krótki dźwięk lub melodia (jingiel) może zostać zarejestrowana jako znak towarowy. W zgłoszeniu należy dostarczyć plik dźwiękowy lub zapis nutowy. Dźwiękowe znaki towarowe są w pełni możliwe do zarejestrowania – zarówno w UPRP, jak i EUIPO.

Wizerunek / link	Numer rejestracji	Urząd
	EUTM nr 000907527	EUIPO (zapis nutowy)
▶ posłuchaj znaku dźwiękowego	EUTM nr 018029296	EUIPO (plik audio)

13. Znak zapachowy

Teoretycznie możliwy do zarejestrowania, w praktyce jednak żaden zapach nie uzyskał dotychczas skutecznej ochrony jako unijny znak towarowy. Wyjątkiem był zarejestrowany w 1996 r. w EUIPO „zapach świeżo ściętej trawy” dla piłeczek golfowych (EUTM 000428870) – jednak prawo ochronne wygasło w 2006 r. i nie zostało odnowione.

Problem leży w wymogach formalnych: reprezentacja zapachu musi być jasna, precyzyjna, kompletna i obiektywna. Żadna z dotychczasowych metod – opis słowny, wzór chemiczny, próbka zapachu – nie spełnia tych wymogów w sposób zadowalający organy rejestrowe.

14. Znak smakowy

Znaki smakowe napotykają na te same trudności co zapachowe, a dodatkowo pojawia się zarzut braku zdolności odróżniającej – urzędy stoją na stanowisku, że smaki leków, suplementów czy produktów spożywczych powinny pozostawać dostępne dla wszystkich producentów. Dotychczas żaden smakowy znak towarowy nie uzyskał rejestracji w EUIPO.

Przykłady odrzuconych zgłoszeń: „smak pomarańczy” dla leków antydepresyjnych (EUTM 003065539), „smak sztucznego aromatu truskawkowego” dla produktów farmaceutycznych (EUTM 001452853).

15. Znak dotykowy

Znaki dotykowe to oznaczenia postrzegane zmysłem dotyku – charakterystyczna faktura, powierzchnia lub wykończenie produktu. Najbardziej znany przykład to zapis nazwy „Underberg” alfabetem Braille’a na butelkach tego trunku (rejestracja w Niemieckim Urzędzie Patentowym). Rejestracja jest możliwa, lecz zgłoszeń tego rodzaju jest bardzo niewiele.

Szczególne kategorie znaków ze względu na podmiot

Gdzie zarejestrować znak towarowy?

Każdy z wyżej opisanych typów znaków – łącznie z niekonwencjonalnymi – można zgłosić zarówno w polskim Urzędzie Patentowym (UPRP), jak i w EUIPO. Wybór urzędu zależy od terytorialnego zasięgu planowanej ochrony:

Szczegółowe stawki i tryb postępowania opisaliśmy w przewodniku o rejestracji znaku towarowego w UE.

Który typ znaku wybrać? Praktyczne wskazówki

Decyzja o tym, jaki typ znaku zgłosić, powinna być poprzedzona dokładną analizą. Kancelaria patentowa pomoże ocenić, które oznaczenia mają największą zdolność odróżniającą i jaką strategię ochrony wybrać. Poniżej kilka ogólnych rekomendacji:

• Chcesz zastrzec nazwę firmy lub produktu? Zacznij od znaku słownego – chroni samo słowo, niezależnie od fontu i koloru. Jeśli masz gotowe logo z napisem, zgłoś równolegle znak słowno-graficzny.
• Rejestracja loga bez nazwy? Wybierz znak graficzny – chroń ikonę, gdy jest rozpoznawalna samodzielnie.
• Masz charakterystyczne opakowanie lub kształt produktu? Rozważ znak przestrzenny lub słowno-graficzno-przestrzenny.
• Jingiel lub melodia identyfikująca markę? Zgłoś znak dźwiękowy – procedura jest dobrze uregulowana i nie nastręcza problemów.
• Kolor kojarzony z Twoją marką? Rejestracja jest możliwa, lecz trudna – skonsultuj się z rzecznikiem patentowym przed podjęciem decyzji.

Uwaga: Przed złożeniem zgłoszenia warto przeprowadzić badanie zdolności rejestrowej i sprawdzić, czy identyczne lub podobne oznaczenia nie są już chronione. Pomaga w tym doświadczona kancelaria patentowa, która przeszuka bazy UPRP, EUIPO i TMview.

Podsumowanie – typy znaków towarowych w pigułce

Wybór odpowiedniego typu znaku towarowego – i skuteczne zastrzeżenie znaku towarowego – to zadanie wymagające wiedzy i doświadczenia. Każda strategia jest inna: inna firma potrzebuje przede wszystkim zastrzeżenia nazwy jako znaku słownego, inna stawia na rejestrację loga, a jeszcze inna chce chronić charakterystyczny kształt opakowania. Dobry rzecznik patentowy pomoże dobrać optymalną kombinację oznaczeń i urzędów.

Jako kancelaria patentowa z siedzibą w Poznaniu, od lat pomagamy przedsiębiorcom z całej Polski skutecznie chronić ich marki w UPRP, EUIPO i za granicą.

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć – napisz do nas!