Wzór użytkowy a wzór przemysłowy – przykłady
Wzór użytkowy oraz wzór przemysłowy to przedmioty własności przemysłowej, które można zarejestrować w Urzędzie Patentowym. W artykule tym przyjrzymy się definicji tych pojęć, ich zastosowaniom oraz znaczeniu w kontekście ochrony intelektualnej przedsiębiorstw.
Zanim przejdziemy do szczegółów, warto zestawić obie formy ochrony obok siebie – w praktyce to właśnie ta różnica najczęściej budzi wątpliwości zgłaszających.
| Cecha | Wzór użytkowy | Wzór przemysłowy |
|---|---|---|
| Co chroni | Rozwiązanie techniczne – kształt, budowę lub zestawienie elementów | Wygląd zewnętrzny wytworu – linie, kontury, kolorystykę, fakturę |
| Przesłanki ochrony | Nowość i użyteczność | Nowość i indywidualny charakter |
| Wymagane dokumenty zgłoszeniowe | Rysunki oraz opis techniczny z zastrzeżeniami ochronnymi | Rysunki, wizualizacje lub zdjęcia – bez opisu |
| Badanie przez Urząd Patentowy | Formalne oraz w zakresie nowości i użyteczności | Wyłącznie formalne – rejestracja automatyczna |
| Maksymalny czas ochrony | 10 lat od zgłoszenia | 25 lat od zgłoszenia |
| Potoczna nazwa | „Mały patent” | Design |
UWAGA – zakres ochrony wzoru użytkowego określają zastrzeżenia ochronne – nie rysunek! Nie wystarczy więc spojrzeć na rysunek wzoru, żeby zrozumieć, co jest ochrony. Czasem chroniony jest tylko wąski wycinek tego, co widać na rysunku. Trzeba czytać zastrzeżenia!
Nie jest też ważne to, czy i jaki produkt oferuje na rynku właściciel chronionego wzoru użytkowego.
Przykład wzoru użytkowego
Polski wzór przemysłowy nr Ru.073087
Zastrzeżenie ochronne: Klamra do mocowania listew przyściennych zawierająca płytkę przyścienną, stopę, zaczepy do współpracy z listwą znamienna tym, że posiada trzy zaczepy (5, 5’, 6), przy czym boczne zaczepy (5, 5’) są nachylone w kierunku ściany pod kątem 7° ± 2°, zaś środkowy zaczep (6) jest odchylony od pionu o od 0,5° do 2,5° w kierunku przeciwnym niż powierzchnia ściany.
Rysunek:
Przeczytaj pełen opis ochronny wzoru użytkowego nr Ru.073087
„Mały patent” czyli prawo ochronne na wzór użytkowy
Urząd Patentowy przyznaje prawo ochronne na wzór użytkowy, który jest nowy i użyteczny w dniu składania wniosku do urzędu.
Wzór jest uznawany za nowy, jeśli przed datą zgłoszenia nie był wcześniej publicznie dostępny, ani w formie pisemnej, ani ustnej, ani poprzez jego wykorzystanie, wystawienie czy opublikowanie w inny sposób.
Natomiast wzór uznaje się za użyteczny, jeśli umożliwia osiągnięcie konkretnego celu praktycznego przy produkcji lub użytkowaniu wyrobów.
Prawo ochronne dotyczące wzoru użytkowego odnosi się do rozwiązania technicznego, które jest opisane w zastrzeżeniach ochronnych. Rysunki dołączone do zgłoszenia mają na celu ułatwienie zrozumienia treści tych zastrzeżeń, a nie chronią wizualnych aspektów przedmiotu.
Czas ochrony wzoru użytkowego wynosi maksymalnie 10 lat od momentu zgłoszenia.
Prawo ochronne na wzór użytkowy nazywane bywa „małym patentem”, ponieważ oferuje zbliżoną ochronę techniczną jak patent, ale trwa krócej – maksymalny czas trwania patentu wynosi bowiem 20 lat.
Czym jest wzór przemysłowy?
Wzorem przemysłowym jest postać (czyli zewnętrzny wygląd) wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację. Natomiast wytworem jest każdy przedmiot wytworzony w sposób przemysłowy lub rzemieślniczy, obejmujący w szczególności opakowanie, symbole graficzne oraz kroje pisma typograficznego, z wyłączeniem programów komputerowych.
Wzór przemysłowy, który jest zarejestrowany w EUIPO i objęty ochroną na terenie całej Unii Europejskiej, nazywany jest Zarejestrowanym Wzorem Wspólnotowym, natomiast w języku angielskim funkcjonuje jako Registered Community Design. Z tego powodu wzór przemysłowy często określany jest mianem designu.
W przeciwieństwie do wzoru użytkowego, zarejestrowany wzór przemysłowy nie chroni rozwiązań technicznych. Aby zgłosić wzór przemysłowy w Polsce lub w EUIPO, nie wymaga się dostarczania opisu; wystarczą jedynie rysunki, wizualizacje lub zdjęcia wzoru. Ochrona obejmuje jedynie to, co zostało pokazane na tych rysunkach lub zdjęciach.
UWAGA – we wzorze przemysłowym chronione jest tylko to, co widać na jego wizerunkach! Nie jest ważne to, czy i jaki produkt realnie oferuje na rynku właściciel zarejestrowanego wzoru przemysłowego.
Przykłady wzorów przemysłowych
 |
 |
|
 |
| 002610840-0001 | RCD-003458918-0006 | Rp.25324 | Rp.28120 |
Ochrona wzoru przemysłowego poprzez rejestrację
Aby zarejestrować wzór przemysłowy, musi on być nowy i mieć indywidualny charakter w dniu zgłoszenia do Urzędu Patentowego.
„Nowość” oznacza, że wzór nie został wcześniej upubliczniony – przez samego zgłaszającego nie wcześniej niż 12 miesięcy przed zgłoszeniem, ani przez nikogo innego przed dniem zgłoszenia. Jeśli ktoś inny udostępnił identyczny wzór przed zgłoszeniem, to nie będzie on już uznawany za nowy.
Wzór posiada indywidualny charakter, jeśli sprawia na poinformowanym odbiorcy odmienne wrażenie od innych wcześniej udostępnionych wzorów. Przy ocenie tej cechy bierze się pod uwagę swobodę twórczą projektanta.
W przypadku wzoru przemysłowego, urząd patentowy nie bada samodzielnie kryterium nowości i indywidualności – rejestracja jest automatyczna po spełnieniu wymogów formalnych i opłaceniu zgłoszenia. Po zarejestrowaniu wzoru, każda osoba trzecia może zgłosić odpłatny wniosek o unieważnienie jego rejestracji. Jeśli wzór faktycznie nie spełnia wymogów nowości lub indywidualności, to taki wniosek może być skuteczny, a rejestracja – unieważniona.
Wzór przemysłowy może być chroniony przez maksymalnie 25 lat od zgłoszenia, z obowiązkiem opłacania przedłużenia ochrony co 5 lat.
Jednoczesna ochrona wzoru użytkowego i przemysłowego
Ten sam produkt może być chroniony zarówno jako wzór użytkowy, jak i wzór przemysłowy.
Rozwiązanie o charakterze technicznym, czyli funkcjonalność produktu, może zostać zarejestrowane jako wzór użytkowy, natomiast sam wygląd zewnętrzny – jako wzór przemysłowy.
Na przykład, w ekspresie do kawy, jego technologia może być chroniona wzorem użytkowym, a jego zewnętrzny wygląd – jako wzór przemysłowy.
Warto pamiętać, że wzór przemysłowy w praktyce często sąsiaduje z inną formą ochrony – znakiem towarowym. Charakterystyczny kształt opakowania czy butelki bywa chroniony jednocześnie jako wzór przemysłowy i jako trójwymiarowy znak towarowy – to jednak dwa odrębne prawa, o różnym zakresie i różnych przesłankach ochrony.
Korzyści z prawnej ochrony wzoru użytkowego i wzoru przemysłowego
Uzyskanie ochrony prawnej zarówno na wzór użytkowy, jak i przemysłowy niesie za sobą wiele zalet:
- Ochrona prawna: Zarówno wzór użytkowy, jak i przemysłowy są chronione przed nieuprawnionym wykorzystaniem przez osoby trzecie, co zabezpiecza unikalność rozwiązań przedsiębiorstwa.
- Prawo do wyłączności: Posiadacz chronionego wzoru ma wyłączność na jego wykorzystanie przez określony czas i na danym rynku, co pozwala uniknąć nieuczciwej konkurencji oraz zabezpiecza inwestycje w rozwój produktu.
- Budowanie wizerunku firmy: Posiadanie zarejestrowanych wzorów wzmacnia wizerunek firmy jako dbającej o ochronę własności intelektualnej, co może zwiększyć jej atrakcyjność w oczach klientów i potencjalnych inwestorów.
- Łatwość w egzekwowaniu praw: Gdy dochodzi do nielegalnego wykorzystania chronionego wzoru, jego właściciel ma dostęp do skutecznych narzędzi prawnych umożliwiających szybkie i efektywne dochodzenie swoich praw.
- Wartość w biznesie: Posiadanie zarejestrowanych wzorów zwiększa wartość firmy w transakcjach biznesowych, takich jak fuzje, przejęcia czy udzielanie licencji.
- Skuteczna walka z podróbkami: Rejestracja wzorów ułatwia ściganie nielegalnych kopii, dzięki czemu przedsiębiorstwo ma skuteczne narzędzie w walce z podróbkami.
- Wsparcie innowacyjności: Ochrona wzorów sprzyja innowacjom, nagradzając firmy za wkład w rozwój nowoczesnych i unikalnych rozwiązań, co stymuluje dalszy rozwój technologiczny i estetyczny produktów.
Kiedy warto skorzystać z pomocy rzecznika patentowego?
Zakres ochrony wzoru użytkowego wyznaczają zastrzeżenia ochronne, a nie sam rysunek – ich błędne sformułowanie może w praktyce zawęzić ochronę do fragmentu tego, co faktycznie zostało wymyślone. Podobnie przy wzorze przemysłowym, sposób przedstawienia produktu na rysunkach decyduje o tym, co realnie jest chronione.
Rzecznik patentowy pomaga dobrać właściwą formę ochrony, sformułować zastrzeżenia lub przygotować dokumentację wizualną tak, aby zakres ochrony faktycznie odpowiadał zamierzeniu zgłaszającego.
Zapytaj nas o ofertę na rejestrację wzorów!
Najczęściej zadawane pytania
Czy wzór użytkowy i wzór przemysłowy to to samo?
Nie. Wzór użytkowy chroni rozwiązanie techniczne – kształt, budowę lub zestawienie elementów przedmiotu, które daje efekt użytkowy. Wzór przemysłowy chroni wyłącznie wygląd zewnętrzny wytworu – jego linie, kontury, kolorystykę czy fakturę. Ten sam produkt może być chroniony obydwoma prawami jednocześnie, ale każde z nich zabezpiecza inny aspekt tego samego wytworu.
Ile trwa ochrona wzoru użytkowego?
Maksymalnie 10 lat od daty zgłoszenia do Urzędu Patentowego. Z tego powodu prawo ochronne na wzór użytkowy bywa nazywane „małym patentem” – w odróżnieniu od patentu, który może trwać do 20 lat.
Ile trwa ochrona wzoru przemysłowego?
Maksymalnie 25 lat od daty zgłoszenia, pod warunkiem opłacania przedłużenia ochrony co 5 lat. Brak opłaty w terminie powoduje wygaśnięcie prawa.
Czy Urząd Patentowy bada nowość zgłoszonego wzoru przemysłowego?
Nie. Rejestracja wzoru przemysłowego jest automatyczna po spełnieniu wymogów formalnych i wniesieniu opłaty – urząd nie sprawdza samodzielnie, czy wzór jest rzeczywiście nowy i posiada indywidualny charakter. Oznacza to, że osoba trzecia może w każdej chwili złożyć wniosek o unieważnienie rejestracji, jeśli wykaże, że wzór tych warunków nie spełniał.
Czy zgłoszenie wzoru użytkowego wymaga rysunków i opisu?
Tak. Zgłoszenie wzoru użytkowego musi zawierać rysunki oraz szczegółowy opis techniczny z zastrzeżeniami ochronnymi, które wyznaczają rzeczywisty zakres ochrony. W przypadku wzoru przemysłowego opis nie jest wymagany – wystarczą same rysunki, wizualizacje lub zdjęcia.
Czy mogę chronić ten sam produkt jako wzór użytkowy i wzór przemysłowy jednocześnie?
Tak. Funkcjonalność produktu (rozwiązanie techniczne) można zgłosić jako wzór użytkowy, a jego wygląd zewnętrzny – niezależnie – jako wzór przemysłowy. Przykładowo w ekspresie do kawy technologia parzenia może być chroniona wzorem użytkowym, a kształt i design obudowy – wzorem przemysłowym.
Czym wzór przemysłowy różni się od znaku towarowego?
Wzór przemysłowy chroni wygląd konkretnego wytworu (np. kształt butelki), natomiast znak towarowy chroni oznaczenie odróżniające pochodzenie towarów lub usług na rynku (np. logo, nazwę, opakowanie jako markę). Te same elementy – na przykład charakterystyczny kształt opakowania – można w praktyce chronić obydwoma prawami równolegle, jeśli spełniają odpowiednie przesłanki.
Kto może zgłosić wzór użytkowy lub wzór przemysłowy?
Zgłoszenia może dokonać twórca wzoru, jego następca prawny lub podmiot uprawniony na podstawie umowy (np. pracodawca, jeśli wzór powstał w ramach obowiązków pracowniczych). Ze względu na formalny charakter zgłoszenia i wagę prawidłowo sformułowanych zastrzeżeń ochronnych, warto powierzyć przygotowanie zgłoszenia rzecznikowi patentowemu.